Niet gelijke kansen, maar gelijkheid van existentie
In zijn nieuwe essay laat Gert Biesta, op uitnodiging van Iliass El Hadioui, ons helder zien dat de ingeslagen weg in het onderwijs ons niet brengt wat nodig is voor een gezonde, democratische en volwassen samenleving.
Biesta signaleert dat de pedagogische opdracht van onderwijs op de achtergrond is geraakt. Het debat wordt gedomineerd door prestaties, meetbaarheid en basisvaardigheden, terwijl vragen over volwassen worden, verantwoordelijkheid en mens-zijn nauwelijks nog taal krijgen.
De essentie van zijn betoog:
Het ideaal van gelijke kansen lijkt rechtvaardig, maar blijkt in de praktijk een belofte die we niet volledig kunnen waarmaken:
– Kansen worden voorwaardelijk gemaakt (gekoppeld aan talent of potentie).
– Ze worden vooral begrepen als kansen op schoolsucces (prestaties, diploma’s).
– Onderwijs functioneert als selectiemechanisme in een ongelijk verdeelde samenleving.
Hierdoor blijft het denken over gelijke kansen deels aristocratisch: verschillen worden uiteindelijk toch verklaard door aanleg of inzet. En:
– Het “succes” waar iedereen gelijke kans op moet hebben, is niet onbeperkt beschikbaar (denk aan schaarse posities).
– De waarde van succes hangt juist af van onderscheid ten opzichte van anderen.
Daardoor wordt gelijke kansen een paradoxale, of zelfs valse belofte: het kan alleen bestaan zolang niet iedereen succesvol is. Daarmee blijft het systeem, ondanks goede bedoelingen, bestaande ongelijkheid reproduceren.
Gelijkheid van existentie
Biesta pleit voor een andere manier van kijken naar gelijkheid: niet als “gelijkheid van prestatie”, maar als gelijkheid van existentie. Ieder mens is gelijkelijk geroepen om mens te zijn, om zich te verhouden tot de wereld, tot anderen en tot zichzelf.
Onderwijs moet volgens Biesta:
– de vraag “Is daar iemand?” levend houden
– leerlingen aanspreken op hun verantwoordelijkheid
– ruimte bieden voor twijfel, weerstand en zelfverhouding
Het essay raakte mij door zijn helderheid en toegankelijkheid (in de eenvoudtoont zich de meester), en door de indringende voorbeelden waarmee het begint: het verhaal van de zoon van de kampcommandant van Auschwitz en de film Jojo Rabbit. Daarmee maakt Biesta voelbaar waar het echt om draait: de vraag of iemand leert om zelf iemand te zijn. Niet meegaan met wat van buiten komt, maar verantwoordelijkheid nemen voor het eigen handelen.
In een tijd waarin jongeren overspoeld worden door prikkels en verleidingen om passieve consumenten te worden, is dit urgenter dan ooit. Het is belangrijk dat jonge mensen leren hier weerstand aan te bieden, om zo hun vrijheid te bewaren.
Dat gaat dus om de kernvraag die Biesta ons stelt:
👉 Is daar iemand?
Waarbij onderwijs steeds opnieuw op de deur klopt om die vraag wakker te maken en levend te houden.
Bestellen: https://lnkd.in/eceWiAMC
